Kabızlık aslında nedir: az gitmek ile zor gitmek aynı şey değil

Kabızlık kelimesi, birbirinden oldukça farklı iki durumu aynı torbaya koyar.

Birincisi az gitmek: günler geçer, ihtiyaç hissi gelmez, geldiğinde de seyrektir. İkincisi zor gitmek: ihtiyaç hissi vardır, hatta gün içinde birkaç kez gelir, ama tuvalete oturduğunda çıkmaz. Kişi ıkınır, zorlanır, bazen yarım bırakıp kalkar.

Bu ikisi aynı şikâyet gibi anlatılır ama bedende olan biten farklıdır.

Neden bu ayrım önemli

Çünkü yapılacak iş değişir.

Az gitmede sorun genellikle taşımadadır: bağırsak içeriği kalın bağırsakta normalden uzun süre kalır. Uzun kalınca daha fazla su emilir, dışkı sertleşir, sertleştikçe daha yavaş ilerler. Bu tabloda lif ve su gerçekten işe yarar — yeter ki ikisi birlikte artırılsın.

Zor gitmede ise taşıma bandı çoğu zaman normal çalışır; sıkışma çıkıştadır. Malzeme yerine gelmiştir ama kapı açılmaz. Burada lifi artırmak hacmi artırır, hacim artınca sıkışma hissi büyür — yani müdahale sorunu büyütebilir.

Aynı kelimeyle anlatılan iki tablo, birbirinin tam tersi yaklaşımı gerektiriyor. Kabızlık şikâyetinde en sık yapılan hata da tam burada: kişi kendi tablosunu bilmeden en çok duyduğu tavsiyeyi uygular.

Kendine sorabileceğin üç soru

Hangi tarafta olduğunu anlamak için pahalı bir tetkike gerek yok. Üç soru çoğu zaman yeterli:

1. İhtiyaç hissi geliyor mu? Gelmiyorsa taşıma tarafındasın. Geliyor ama çıkmıyorsa çıkış tarafındasın.
2. Ikınıyor musun, ne kadar? Beş dakikadan uzun süren ıkınma çıkış tarafına işaret eder.
3. Çıktıktan sonra rahatlıyor musun? “Yarım kaldı” hissi tekrarlıyorsa yine çıkış tarafı.

Bu üç sorunun cevabı, bundan sonra okuyacağın her tavsiyeyi filtrelemene yarar.

İkisi bir arada olabilir mi

Olabilir, hatta sık olur. Uzun süre az giden biri, sertleşmiş dışkıyı çıkarmak için ıkınmaya başlar; ıkınma alışkanlığı zamanla çıkış mekanizmasını da bozar. Bu durumda önce hangi tarafın baskın olduğunu bulmak, oradan başlamak gerekir.

Sıklık ne kadar olmalı

Burada yaygın bir yanlış inanç var: herkesin her gün gitmesi gerektiği. Kişiden kişiye normal aralık geniştir. Asıl önemli olan sıklığın kendisi değil, senin kendi düzeninden sapman. Yıllardır iki günde bir giden birinin bu düzeni sürdürmesi sorun değildir; her gün giden birinin aniden haftada ikiye düşmesi ise dikkat gerektirir.

Sıklıktan daha çok anlam taşıyan üç şey vardır: zorlanma, tam boşalamama hissi ve dışkının sertliği.

Ne zaman hekime

Aşağıdakiler bir rutin düzenlemesiyle değerlendirilecek bulgular değildir; önce muayene gerektirir:

• Dışkıda kan veya siyah renk
• İstemsiz kilo kaybı
• Geceleri uykudan uyandıran karın ağrısı
• 50 yaşın üzerinde yeni başlayan şikâyet
• Alışkanlığında açıklanamayan ani değişiklik

Bu maddelerden biri sende varsa, buradaki hiçbir öneriyi uygulamadan önce bir hekime görünmen gerekir.